056. Mantelleerkracht

Mantelleerkracht.

Er zijn veel overeenkomsten tussen de huidige toestand in de zorg en in het onderwijs. Ik noem alleen maar de werkdruk, de salariëring en idiote berg zinloze administratie. Ook het dedain van de mensen aan de knoppen is gelijk te noemen. 

Sinds 21 oktober is er een overeenkomst bijgekomen. Is er in de zorg sprake van mantelzorg ….. in het onderwijs werd die dag officieel de mantelleerkracht ten doop gehouden.

Wat is een mantelzorger?

Op de site van de Rijksoverheid vinden we de volgende definitie: “Mantelzorg is onbetaalde en vaak langdurige zorg voor zieke familieleden of vrienden. Dit kan verzorging zijn of hulp bij dagelijkse activiteiten. Gemeenten ondersteunen mantelzorgers bijvoorbeeld met (tijdelijke) overname van de zorg door een vrijwilliger of beroepskracht (respijtzorg).” (1)

Voor deze column zijn de volgende woorden van belang: onbetaald, familieleden en dagelijkse activiteiten.

Op 21 oktober verscheen het volgende artikel in verschillende kranten. Onder meer in het Algemeen Dagblad. (2)

Ik citeer enkele zaken uit het artikel:

“Basisscholen kunnen in noodsituaties kiezen voor onbevoegden voor de klas, een vierdaagse schoolweek die langer duurt dan de toegestane zeven weken of het schrappen van bepaalde vakken.” (De kop klopt niet en is wat hitserig. Er staat niets in over ouders voor de klas, maar ik geloof aan de andere kant ook niet dat er veel eisen aan de onbevoegden worden gesteld zoals verklaring omtrent gedrag of andere zaken. Die verklaring had een nicht van mij trouwens wel nodig toen ze koffiejuffrouw in een toenmalig bejaardentehuis werd. Dat dan weer wel.)

“Elke basisschool moet een noodplan maken en kunnen aantonen dat ze niet anders kan dan deze maatregel te nemen.” (Dus het water staat deze scholen aan de lippen en dus moeten ze de administratieve ballast van een noodplan erbij nemen. Dat moet dus in voorkomend geval bekeken, gewogen en beoordeeld worden. Met het risico dat het niet voldoet en herschreven moet worden.)

“We passen ons aan aan de huidige werkelijkheid en bekijken de meldingen in hun context”, verklaart Daan Jansen, woordvoerder bij de Onderwijsinspectie. ,,Maar scholen moeten wél kunnen uitleggen wat ze doen en waarom ze dat doen. Zo zorgen we dat ze goed blijven nadenken over de maatregelen.” (De inspectie zorgt er dus voor dat scholen blijven nadenken. Gelukkig. Want de kans is groot dat een school dergelijke beslissingen zonder enig nadenken neemt. Scholen die dergelijke beslissingen met pijn in het hart na veel wikken en wegen moeten nemen omdat ze geen andere uitweg zien. De arrogantie.)

De inspectie zal een goedwillend oogje toeknijpen als de “onderwijskwaliteit maar gehandhaafd blijft.” Ik geloof niet dat ik aan deze zin iets hoef toe te voegen. Ik vermoed zo dat er scholen zijn waar kwaliteit even van ondergeschikt belang is. Hoe graag ze het ook anders willen. Ze zijn blij als ze al roeiend met theelepels vrijdagmiddag half 3 zonder al te grote kleerscheuren halen.

Natuurlijk is deze ontwikkeling een volgende stap op een, al langer bestaand, hellend vlak. We hadden de situatie waar we nu in zitten enkele jaren geleden niet kunnen voorspellen. Deze nieuwe ontwikkeling ook niet en dus de komende stappen op deze neerwaartse spiraal ook niet. 

De volgende stap zal wellicht worden dat onbevoegden voor langere tijd voor de groep mogen, dat de robotisering wordt omarmd in het onderwijs, dat thuisonderwijs gepromoot gaat worden of dat onderwijsgevende een baan in ploegendienst gaat worden. The sky is the limit.

Ik kom terug op mijn definitie van mantelzorg: “Mantelzorg is onbetaalde en vaak langdurige zorg voor zieke familieleden of vrienden.”

Haal het woord zieke in deze definitie weg en denk aan de onbevoegde voor de klas. En voila …. De mantelleerkracht is geboren.

Ik bedenk me dan allerlei praktische zaken die een antwoord moeten hebben:

-       Wie is er verantwoordelijk als een kind lelijk valt tijdens de pauze?

-       Wie is er aanspreekbaar als de resultaten kelderen?

-       Is er enige vorm van selectie aan de poort?

-       Welk percentage mantelleerkrachten is toelaatbaar? (Ik begreep dat er in Amsterdam een school is met maar een enkele bevoegde leerkracht)

-       Wie overlegt met externen?

-       Hoe zit het met leerlingzorg in genoemde groepen?

-       Wat als de onbevoegde een dag geen zin of tijd heeft? Is er een soort van contract?

-       Wie voert eventuele (lastige) gesprekken met ouders bij een incident met de onbevoegde?

Natuurlijk zijn de gevolgen om allerlei redenen weer desastreus. 

Dat een en ander slecht is voor de kwaliteit van onderwijs moge duidelijk zijn. 

Als we kijken naar gelijke kansen is het volgende op te merken; de scholen die van deze mogelijkheid gebruik gaan maken zijn de scholen in de zogenaamd “lastige” wijken. Op deze scholen zitten kinderen die rust, regelmaat en goed onderwijs nodig hebben. Door het huidig tekort ontbreken de eerste twee al en nu is de laatste ook opgeofferd. Deze kinderen krijgen minder, slechter of soms geen onderwijs. De kinderen die goed onderwijs zo ontzettend hard nodig hebben. Er ontstaat een ontoelaatbare tweedeling in onderwijsland. Ik werk in Assen en merk wel iets van het tekort maar dergelijke draconische maatregelen zijn hier (vooralsnog) niet nodig. We voelen het beest wel dichterbij komen sluipen. Soms zeg ik gekscherend dat hij nu bij Zwolle zit. Ik heb vele jaren in Amsterdam-West gewerkt en volg de situatie daar nog op de voet. Daar is het tekort voelbaar op iedere school. Het verschil tussen de provincie en de stad zal groeien. In zo’n klein land een onwenselijke ontwikkeling.

Voorts zal het de toestroom naar de PABO niet verhogen. Zou jij jaren gaan leren en een enorme schuld aangaan voor een beroep waarvan de waarde door het ministerie op deze wijze wordt benaderd?

De minister heeft het duidelijk opgegeven. Dat is een erge constatering. Voor hem, maar ook voor ons. We kunnen geen minister hebben die op heeft gegeven. En is een logisch gevolg van opgeven niet dat je je portefeuille teruggeeft? 

Het moge duidelijk zijn dat de oplossing van de problemen wel goed onderwijs maar geen goed geld mag kosten.

Bertus Meijer / Onderwijsenzo

Oktober 2019

Literatuur:

1.     https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/mantelzorg

2.     https://www.ad.nl/binnenland/is-er-geen-juf-dan-mag-er-toch-een-ouder-voor-de-klas~aadb316b/

041. Oplossingen ......

 

We denken in oplossingen …..

Onlangs schreef ik een column die nogal stof deed opwaaien. Ik ageerde tegen het stuk “Boos over het lerarentekort. Lees dan dit even.” (1) (2) 

De emoties lopen bij dit soort discussies op en het is duidelijk dat er moet snel iets moet gebeuren. We raken geïrriteerd. Ik niet in de laatste plaats. Er begint over enkele weken weer een nieuw schooljaar. Een schooljaar met noodverbanden, burn-outs, kinderen die kansen missen, collega’s die uitstappen.

Laten we (en ik) geen tijd verliezen met onzinoplossingen. Het spijt me, maar sommige oplossingen zijn leuk bedacht maar onhaalbaar. En het lerarentekort als een cadeautje zien doen we ook maar niet. 

Snel, haalbaar en praktisch hebben we nu, vandaag, nodig. Ik denk dat deze oplossingen uit het veld moeten komen. Uiteraard moet er ook op langere termijn gedacht worden. 

Met die insteek heb ik een oproep geplaatst op Onderwijsenzo in de hoop dat “het veld” kan helpen. 

Met de antwoorden die binnen kwamen op mijn vraag ben ik verder gegaan. En dat waren er veel. Ik heb op een zeker moment de “pingetjes” maar uitgezet. Fijn.

Er kwamen ook reacties binnen met als insteek om niet na te denken over oplossingen omdat we dan de politiek in de kaart spelen. “Laat de bom maar barsten”. Begrijpelijk, maar niet mijn idee. Kinderen verdienen goed les. Wij verdienen rust en goede werkomstandigheden.

Wellicht bruikbare oplossingen die aangedragen werden (soms heb ik ideeën gebundeld). Ik deel ze met de aantekening dat ik het niet eens ben met iedere oplossing. Maar wie ben ik …

1.     Iets dat veel terugkwam was de opmerking dat de toelatingseisen op de PABO te hoog zijn. De toelatingsexamens zijn te moeilijk. Ik weet dat niet. Ik ken ze niet. Maar feit is wel dat we niet moeten beknibbelen op de kwaliteit van leerkrachten omdat dit op langere termijn weer slecht is. Ik denk wel dat de PABO mensen die de examens net niet halen binnen kunnen halen en ze bij moeten “spijkeren” met dien verstande dat ze na een jaar de examens wel halen. Dat vraagt iets van de kwaliteit van de PABO.

2.     Lio stagiaires een betaalde deelbevoegdheid geven. De opleiding dient ze dan vooraf goed klaar te stomen hiervoor. Zo heb je snel (deel)bevoegde leerkrachten in huis.

3.     Een 4-daagse schoolweek in sommige regio’s invoeren is wellicht een optie. Nu mag dat heel beperkt. Het haalt voor sommige scholen de druk van de ketel.

4.     Er is een stille reserve. Die is niet voor niets uit het onderwijs gestapt. Inventariseer eens bij deze ervaringsdeskundigen en ga aan de slag met hun redenen om uit te stappen. Wellicht komen er andere zaken langs dan je zou verwachten. Zaken waar we niet aan denken.

5.     Er moeten mogelijkheden komen voor besturen om sneller een vaste aanstelling te geven.

6.     In, vooral het westen, is woonruimte onbetaalbaar. (Jonge) leerkrachten willen we die kant op maar kunnen geen betaalbare woonruimte vinden. Dit probleem is hardnekkig en wellicht door de overheid/besturen op te lossen door panden op te kopen. Dan maar later een duur schoolgebouw neerzetten. 

7.     Enkele parttimers geven aan best meer te willen werken maar de kosten van kinderopvang niet op te kunnen brengen. Wellicht is hier ook een (tijdelijke) oplossing mogelijk. De mensen die buiten deze boot vallen zullen steigeren. Misschien moeten we steigerende mensen ook eens meer accepteren.

8.     De laatste twee hebben trouwens weer met de salariëring te maken. Deze is nog steeds niet zoals het zou moeten zijn.

9.     Overtollige taken schrappen. De vrijgekomen uren binnen de normjaartaak gebruiken om les te geven. Dit levert ruimte als er met lestijden wordt geschoven. Denk aan ochtend- en middagscholen. Veel werkdrukklachten hebben doorgaans weinig met het echte lesgeven te maken.

10.  Er zijn onderwijsassistenten (die vaak al voor de groep moeten) die best wel naar de PABO willen. De eisen, regels en andere hindernissen zijn te groot. Ik lees bijvoorbeeld dat ze geen stage mogen lopen op de eigen school. Het waarom van deze regel (is die landelijk?) is mij een raadsel. Niet de eisen verlagen maar de kwaliteit van de opleiding verhogen.

11.  We missen vaak de steun van ouders in onze noodkreten. Zij moeten toch ook merken en voelen dat er dingen vreselijk verkeerd gaan. Waar blijft hun collectieve nood- en hulpkreet? Zij zijn met meer dan wij.

12.  Ruimte maken voor vakleerkrachten voor bijvoorbeeld gymnastiek en muziek. Ze ontlasten de groepsleerkrachten. En, ik spreek voor mezelf, hun lessen zijn kwalitatief beter dan mijn lessen in die vakken. 

13.  Mensen zonder lesbevoegdheid na een gedegen assessment tijdelijk aanstellen om bepaalde delen over te nemen. Met een opleidingsbudget ernaast om ze om te scholen om wel de lesbevoegdheid te laten krijgen. Mensen met een lesbevogdheid zijn de norm waarvan we niet mogen afwijken.

14.  Terug naar de oude opleidingen (KLOS en PA). Mensen die lesgeven binnen hun specialisme zijn meer gemotiveerd en de kinderen zullen er ook wel bij varen. Op papier mag ik in groep 2 lesgeven. Gelukkig voor de kinderen heeft geen directie het ooit aan mij gevraagd.

15.  Schrappen in extra taken en administratie. Het is een dooddoener maar mensen haken, lees ik in de reacties, af omdat lesgeven in het gedrang komt. Dit is trouwens een zaak die op school- en bestuursniveau zo op te lossen is. Als men durft.

16.  Als studenten de PABO niet halen om een enkel onderdeel zijn ze wellicht wel gemotiveerd om als vakdocent ingezet te worden voor de vakken waar ze wel een voldoende voor hebben. Dan kunnen ze in deeltijd de rest nog halen. Zo gaat kunde niet verloren met niet inzetten ervan.

Ik heb enige tijd geleden, samen met Berrie van den Bovenkamp een column geschreven over de rol die opleidingen kunnen spelen op zowel korte als langere termijn. (3)

En ik ben ervan overtuigd dat iets aan de salarissen doen ook zal helpen. Mensen met iets meer passie zeggen dat dat niet zo is maar kunnen me vervolgens niet uitleggen waarom er dan om die reden een trend is om van het PO naar het VO over te stappen.  

Wellicht zijn sommige ideeën niet haalbaar of anderszins onuitvoerbaar.  Veel is ook al gezegd. Herhaaldelijk. Maar de oplossingen waarmee nu wordt gewerkt zetten ook geen zoden aan de dijk. Sommige ideeën zijn kostenneutraal (hoewel er geld op de planken ligt) en redelijk snel uit te proberen.

Den Haag, meneer Slob, pak eens door. Geef ons eens de indruk dat u zich echt om ons bekommert. De algemene tendens is dat we dit missen. Erg missen …… Of dat terecht is kan ik niet beoordelen. Ik en 57000 OEZ’ers willen graag meedenken.

Bertus Meijer

Onderwijsenzo

Juli 2019 

Literatuur

1.     https://www.linkedin.com/pulse/boos-over-het-lerarentekort-lees-dan-eerst-dit-even-annette-dölle/

2.     https://debasismeester.blogspot.com/2019/07/040-omarm-het-transitiecadeau.html?fbclid=IwAR0lK7_VsqAkvWHVEjAZq0fnpZHioWNKv9IZIe7N85-PKDnMNtM9Os6emgc

3.     https://debasismeester.blogspot.com/2019/04/29-de-pabo-als-probleemoplosser.html

020. Laat het kwantitatief tekort geen kwalitatief tekort worden.

Laat het kwantitatief tekort geen kwalitatief tekort worden.

Werp een blik op de site lerarentekortisnu.nl (1) en het zal je duidelijk zijn. We hebben te maken met een enorm lerarentekort. Natuurlijk wist je dit al, maar de dagelijkse cijfers zien maakt het echt inzichtelijk. 

Want deze kille cijfers zijn onthutsend:

Een tekort van 2322 fte in 2019 oplopend naar 10847 fte in 2026. (2)

Scholen wringen zich dagelijks in allerlei bochten om dit probleem op te vangen. Op de site lerarentekort kun je registreren naar oplossing: parttimer komt terug, directeur voor de klas, invaller via detacheringsbureau, verdelen, onbevoegde voor de klas, ouder met lesbevoegdheid voor de klas, klas naar huis sturen, werkdrukgelden inzetten, gepensioneerde voor de klas en andere oplossingen.

Als je naar de statistieken kijkt op deze site zit je dat het om tienduizenden leerlingen per week gaat.

Huidige oplossingen

Veel van de genoemde oplossingen zijn ook een kwalitatieve aderlating: 

·      Als een klas verdeeld wordt krijgt ze die dag minder goed les dan normaal. Ze komen in een andere groep die daar ook gevolgen van ondervindt. Vaak krijgen ze een boekje met kopieën mee met wat werkbladen en puzzels. Niks mis mee … voor een dagje. En hoe dan ook een verhoging van de werkdruk.

·      Bij een invaller is er, hoe goed ze ook zijn, ook sprake van een lagere kwaliteit van lesgeven dan door de reguliere leerkracht die de klas met al zijn ins en outs kent. Voor men in de gordijnen klimt wil ik aangeven dat invallers alle eer verdienen die er maar is, maar verwachten dat ze een klas lesgeven als de eigen leerkracht is onredelijk.

·      Een directeur of intern begeleider voor de klas betekent dat andere taken blijven liggen en er derhalve in die zin een kwalitatieve aderlating is. De taken die van belang zijn worden niet, later of met minder aandacht uitgevoerd. Men kan niet anders. We vergeten weleens dat met de invoering van passend onderwijs de taak van de intern begeleider al veel zwaarder is geworden. Net zoals die van de mensen voor de groep.

·      Werkdrukgelden inzetten betekent dat er andere teamleden niet dat kunnen doen wat ze willen en moeten doen.

·      En over onbevoegden voor de klas hoef ik het hopelijk niet te hebben. Een oplossing waar men, wat mij betreft, nooit naar moet grijpen.

·      Ook een klas naar huis sturen is voor de doorgaande onderwijskwaliteit niet bevorderlijk. 

·      Alleen bij het terug laten komen van de duo collega is de 100% kwaliteit van het onderwijs gegarandeerd. 

Realiseert men in Den Haag dat we niet anders kunnen dan deze oplossingen kiezen terwijl we ondertussen weten dat we knagen aan de kwaliteit van het onderwijs. En waar het eerst incidenten waren kunnen we nu spreken van structurele maatregelen.

Zouden de ouders die weleens mopperen op het staken zich dit realiseren?

Dit gezegd hebbende kan ik dus alleen maar concluderen dat het kwantitatieve lerarentekort ook een kwalitatief lerarentekort aan het worden is. 

Handreiking

Vanuit Den Haag is het nog een beetje stil. Er schijnen volgens het CNV allerlei onderhandelingen te zijn maar we horen niks. Het geheel is met geheimzinnigheid omhuld. Voor het CNV wel voldoende reden om niet mee te doen met stakingsacties op 15 maart. 

Gelukkig kwam er ergens in november, na lang wachten, een handreiking “Een lerarentekort op uw school” van het ministerie. (3)

De definitie van handreiking is trouwens volgens Van Dale: 

Je hebt gezocht op het woord: handreiking .

hand·rei·king (de; v; meervoud: handreikingen)1hulp: iem. een handreiking doen

(4)

Hun uitgangspunt was veiligheid van personeel en leerlingen en kwaliteit van onderwijs.

Ik lees verder onder andere in deze handreiking:

·      Een nog niet bevoegde zij-instromer mag zelfstandig voor de groep.

·      Lio’ers met minimaal 180 studiepunten mogen zelfstandig voor de groep.

Verdelen, samenvoegen, intern begeleiders of anderen met een bevoegdheid vragen mag maar wordt niet gestimuleerd.

Het ministerie erkent dat de werkdruk bij de eerste twee (verdelen en samenvoegen) de werkdruk groter wordt. Mij lijkt dat bij het inzetten van bijvoorbeeld de intern begeleider diens werkdruk ook groter wordt omdat taken blijven liggen die wel gedaan dienen te worden.

In noodsituaties kunnen onder andere onderwijsassistenten zelfstandig voor de groep. Er is een bevoegde leerkracht in de buurt. Deze geeft eerst de uitleg. (Over werkdrukverzwaring gesproken). Ik ben benieuwd of dit zo in de praktijk gebeurt.

In geval van uiterste nood mogen de volgende vakken door onbevoegden worden gegeven: muziek, drama, handenarbeid, kunst en wereldoriëntatie. De eerste 4 desnoods ook door een kunstenaar of muzikant (het staat er echt letterlijk)

Kwaliteit

In de voorwaarden staat dat “de kwaliteit van het onderwijs centraal moet staan.” Hoe dat moet gebeuren wordt verder niet aangegeven. Kwaliteit van onderwijs komt verder niet aan bod in de brochure van 18 pagina’s. En dat is zorgwekkend.

Het is duidelijk dat dit foldertje in paniek is geschreven. Na heel lang en veel gedoe uit het veld kwam hij eindelijk en bleek het een inventarisatie te zijn van oplossingen die al lang bedacht zijn en die al lang uitgevoerd worden. Voor mijn gevoel alleen omdat het volk morde.

Tot zover dus de, volgens de betekenis van het woord handreiking te verwachten, hulp.

Ik herhaal dus dat er in 2026 een tekort is van bijna 11000 fte. Dat zijn dus 11000 fulltimebanen. Tienduizenden kinderen zullen dan dagelijks kwalitatief minder goed onderwijs krijgen. En dat niet alleen in 2026, maar in de jaren ervoor en erna ook. Stel je even voor wat voor gevolgen dat heeft. Ik denk dat dat kwalitatieve “bijeffect” van het kwantitateive  tekort bij de mensen aan de knoppen nog niet echt op het netvlies staat. Terwijl de gevolgen op lange termijn natuurlijk desastreus zijn. 

Stille reserve

Een van de remedies die het ministerie voorstelt is het aanboren van de stille reserves en mensen die parttime werken meer te laten werken. Dat klinkt wel aardig.

Maar ……… niemand vraagt zich af waarom de stille reserve ooit gestopt is. Of waarom men minder is gaan werken. Is dat weleens onderzocht? Ikzelf ben een aantal jaren terug na 28 jaar fulltime voor de groep van 5 naar 4 dagen gegaan. Dit was mijn beste besluit ooit en ik wil nooit meer terug. Ik ben, denk ik, geen uitzondering. Onder de huidige omstandigheden is vijf dagen een haast onmogelijke opgave. De stille reserve aanboren zal weinig fte’s opleveren. 

Het lijkt erop dat men wanhopig oplossingen zoekt om maar niet het beroep zelf aantrekkelijk te maken (meer salaris en minder werkdruk). Het waarom is me vooralsnog niet duidelijk. We kunnen het echt niet harder roepen dan we al doen. 

Bertus Meijer

Onderwijsenzo

Maart 2019 

Verder lezen:

1.    https://lerarentekortisnu.nl

2.    https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/werken-in-het-onderwijs/aanpak-tekort-aan-leraren/lerarentekort-primair-onderwijs

3.    https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/werken-in-het-onderwijs/documenten/publicaties/2018/11/08/handreiking-lerarentekort-primair-onderwijs-po

4.    https://www.vandale.nl/gratis-woordenboek/nederlands/betekenis/handreiking%20#.XHlWvC1x_OQ